۱۳۹۳ پنج شنبه ۱ آبان
صفحه اصلی >سيد هاشم بحرانى‏ ( سید هاشم بن سلیمان بن اسماعیل حسینی بحرانی کتکانی ) صاحب تفسیر البرهان‏
سيد هاشم بحرانى‏
( سید هاشم بن سلیمان بن اسماعیل حسینی بحرانی کتکانی )
صاحب تفسیر البرهان‏
نام سيد هاشم بحرانى‏
( سید هاشم بن سلیمان بن اسماعیل حسینی بحرانی کتکانی )
صاحب تفسیر البرهان‏
محل تولد کتکان از توابع شهرتوبل از توابع بحرين‏
تاريخ تولد 1030 تا 1040 ق
تارخ وفات 1107 ق
استادان سید بحرانی در دوران تحصیلات خویش از محضر استادان گرانقدری بهره مند گشت که برخی از آنها بدین شرح است : 1. شیخ فخرالدین طریحی نجفی (متوفی 1087 ق ) مولف کتاب مجمع البحرین و مطلع النیرین. وی از خاندانهای بزرگ نجف اشرف بود. برخی دیگر از کتابهایش عبارت اند از شرح مختصر النافع و تمیز المتشابه من اسماء الرجال علامه بحرانی و علامه مجلسی هر دو از شاگردان فخرالدین طریحی بودند 2. سید عبدالعظیم بن عباس استر آبادی - از بزرگان علمای اخباری بود که به علامه بحرانی اجازه نقل روایت داد . 
شاگردان شاگردان و راویان بسیاری از سید هاشم بحرانی اجازه نقل حدیث دریافت کردند که به برخی از آنان اشاره می شود: 1. شیخ محمد بن حسن حر عاملی ، مولف کتاب وسایل الشیعه 2. شیخ محمود بن عبدالسلام المعنی 3. شیخ عبدالله بن علی بن احمد بحرانی متوفی 1148 ه‍ق مولف کتاب الرسائل المتشتته 4. سید محمد بن علی سیف الدین عطار بغدادی 5. شیخ علی مقایی بحرانی 6. شیخ حسن بحرانی 7. شیخ هیکل بن عبد علی اسدی جزائری 
معرفي تفسير مرحوم علامه آقا بزرگ تهرانى در جلد 3 صفحه 93 الذريعة مى‏نويسد:« علامه بحرانى، در تفسير« البرهان» بسيارى از احاديث رسيده از اهل بيت« عليهم السلام» در تفسير قرآن را جمع نموده است».
صاحب روضات الجنات در جلد 8 ص 181 به بعد مى‏نويسد:« سيد هاشم بحرانى در کتاب البرهان، مقدارى از اخبار وارده در تفسير را از کتب قديمه غريبه و غير آن جمع نمود.» مؤلف در مقدمه خود مى‏نويسد: کتاب« البرهان»، شما را بر بسيارى از اسرار علوم قرآن آگاه مى‏سازد. برخى مسائل علوم شرعى، قصص و اخبار انبياء( ع) و فضائل اهل بيت امامت« عليهم السلام» را براى شما، روشن مى‏گرداند. و در خاتمه کتاب مى‏فرمايد: اين کتاب مشتمل بر بسيارى از روايات تفسيرى اهل بيت« عليهم السلام» مى‏باشد و شامل کثيرى از فضايل آنها و آيات نازله در شأن و حق آنها و در برگيرنده بسيارى از علوم احکام و آداب، قصص انبياء و علوم ديگرى است که در کتاب ديگرى نخواهيد يافت.
در مقدمه مى‏نويسد: من روايات را از کتب معتبر، قابل اعتماد و مورد رجوعى، انتخاب کردم که مؤلفين آنها از مشايخ معتبر و علماى منتجب هستند.( در مقدمه 16، مصادر کتاب و مولفان آنها را بيان مى‏کند) مى‏فرمايد: اغلب روايات را از طريق اماميه نقل کرده‏ام، ولى در آنجايى که روايات اهل سنت موافق روايات اهل بيت« عليهم السلام»، يا در بيان فضائل اهل بيت« عليهم السلام» هستند، از آنها نيز نقل نموده‏ام. از ابن عباس نيز مقدار کمى در تفسير آيات، نقل کرده‏ام، زيرا او شاگرد حضرت على عليه السلام بوده است.
مى‏نويسد: در جايى که در تفسير آيات روايت صريح و مستندى از اهل بيت« عليهم السلام» نيافتم، آنچه را على بن ابراهيم قمى( که فردى ثقه مى‏باشد) در تفسير خود آورده، نقل کرده‏ام، زيرا، تفسير او منسوب به امام صادق« عليه السلام» مى‏باشد.
آيت الله معرفت در« التفسير و المفسرون» صفحه 330- 331 مى‏نويسد:« سيد هاشم بحرانى از محدثين فاضل و متتبعين روايات و گردآورندگان اخبار محسوب مى‏شود. ايشان در اين گردآورى هيچگونه اظهار نظرى در جرح، تعديل، تأويل روايات مخالف عقل و نقل صريح يا جمع منطقى روايات مخالف و معارض، نمى‏نمايد.
و اين شيوه‏اى است که اکثر اخباريين برگزيده‏اند. او در تفسير خود به کتبى اعتماد کرده است که از حيث استناد به معصوم« عليهم السلام» متزلزل بوده، اعتبارى به آنها نيست، و نيز از کتبى نقل نموده که مملو از روايات جعلى مى‏باشند، علاوه بر اينکه برخى روايات نقل شده داراى ضعف اسناد و با مرسله مى‏باشند. در إسناد روايات به معصومين« عليهم السلام» طريقه احتياط را پيش نگرفته است، در جايى که حديث، منسوب به امام( ع) است، آن را به امام( ع) نسبت مى‏دهد. اضافه بر اينکه تمام آيات قرآن را در بر نمى‏گيرد. با اين وصف البرهان در نوع خود، مجموعه کم نظيرى است که لابلاى آن، روايات هدايت بخش اهل بيت« عليهم السلام» به محققين تيزبين و نقّاد، ارائه خواهد شد.» آقاى سيد محمد على ايازى در« المفسرون حياتهم و منهجهم» ص 201 مى‏نويسد:« مؤلف از جمله اخباريين است که تفسير را فقط با روايات واصله از اهل بيت« عليهم السلام» جايز مى‏دانند، تفسير از طريق تدبر و اجتهاد و ذوق را منع، و تفسير به رواياتى غير از روايات منقول خودشان را نهى کرده‏اند.» ايشان ضمن اشاره به اينکه غرض مؤلف در« البرهان»، فقط جمع آورى و تنظيم روايات بوده و نسبت به جرح و تعديل و تصحيح آنها، اقدامى انجام نداده است، مى‏نويسد:« مقدمه اين تفسير متعلق به تفسير ديگرى به نام« مرأة الانوار و مشکوة الاسرار» تأليف ابو الحسن العاملى الاصفهانى بوده است که از حيث ديدگاه با« البرهان» تناسب دارد.»
روش تفسیر : در دانشنامه قرآن و قرآن پژوهى جلد 1 ص 475 درباره شيوه مؤلف آمده:« شيوه وى در اين کتاب چنين است که ابتدا به نام سوره و محل نزول، فضيلت سوره و تعداد آيات، اشاره مى‏کند، آنگاه آياتى را که داراى روايت تفسيرى‏اند، ذکر کرده، روايات مربوط به هر آيت قرآنى را به دنبال آن نقل مى‏نمايد. البرهان مقدمه‏اى دارد در شانزده بخش که تکامل يافته مقدمه« الهادى» است، يعنى تمام آنچه، بحرانى در آنجا آورده، اينجا هم هست به اضافه چند پرسمان ديگر. ضمنا چنين بر مى‏آيد که بحرانى باور باطل« تحريف قرآن» را پذيرفته بوده و اين از البرهان قابل برداشت است.
بحرانى در نقل روايات يکدست عمل نمى‏کند، در برخى موارد علاوه بر سند روايت به نام کتاب و مؤلف آن نيز اشاره مى‏کند و در بعضى به ذکر نام کتاب و مؤلف بسنده مى‏نمايد و در مواردى فقط نام مؤلف را مى‏آورد. گفتنى است که در گوشه و کنار از راويان اهل سنت هم نقل حديث کرده است. روى هم رفته،« البرهان» از نگريستنى‏ترين تفسير نامه‏هاى روايى شيعه به شمار مى‏رود.
بنابراين مصنف بسيارى از روايات اهل بيت« عليهم السلام» را که در تفسير آيات آمده، رواياتى که در آن آيات به عنوان شاهد و مؤيد مطلبى، آورده شده، رواياتى که بدون در بر گرفتن نص قرآنى، با مضمون خود، دلالت بر تفسير آياتى بنمايد و رواياتى که مصداقى از مصاديق آيه را بيان مى‏کند جمع آورى نموده است.
مؤلف با چينش سه مقدمه انگيزه خود را بيان مى‏دارد:
1- همه بر شرف و بلند مرتبگى شأن قرآن، واقفند و مى‏دانند که نجات در تمسک به آن است، بحث، تلاوت و تفکر در معانى آن، سبب حيات قلبها و علم و عمل بدان، سبب تخلص از سختى‏هاست.
2- به اسرار و حقايق پنهان آن با عقول معمولى نتوان رسيد، بايد از اهل ذکر که اهل تنزيل و تأويل قرآنند، اخذ نمود.
3- ديدم که مفسرين و علماء، به آراء ديگرانى غير از اهل بيت عصمت« عليهم السلام» رو آورده‏اند، در حاليکه بايد در فهم اسرار و حقايق قرآن تا آشکار شدن تأويل و تفسير اهل بيت« عليهم السلام»، توقف نمود به همين جهت براى فهم نظرات تفسيرى و بيان اهل بيت« عليهم السلام» در تأويل و اسرار کتاب الهى، اقدام به جمع آورى روايات تفسيرى وارده از آنها نمودم. 
آثار مفسر علامه سید هاشم آثار ارزشمندی را در موضوعات متفاوت علوم اسلامی به یادگار نهاد و با تالیف کتابهای متعدد، دائره المعارفی جامع و سودمند در اختیار رهروان هدایت و پژوهشگران شریعت قرار داد. اینک آثار جاویدان او را به نظاره می نشینیم : 1- علوم قرآن 2. البرهان فی تفسیر القرآن 3. اللوامع النورانیه فی اسماء علی و اهل بیته القرآنیه 4. الحجه فیما نزل فی القائم الحجه 5. نورالانوار فی تفسیر قرآن 6. الهادی و مصباح النادی 7. الهدایه القرآنیه الی الولایه و الامامیه 8. اصول و اعتقادات 9. حقیقه الایمان المبثوت علی الجوارح و احادیث التوحید و النبوه و الامامه 10. نهایه الاکمال فیما یتم به تقبل الاعمال 11. مصباح الانوار و انوار الابصار فی بیان معجزات نبی المختار 12. امامت 13. اثبات الوصیه 14. احتجاج المخالفین علی امامه علی بن ابی طالب امیر المومنین علیه السلام 15. الانصاف فی الانص علی الائمه الاثنی عشر من آل محمد الاشرف 16. ایضاح المسترشدین فی بیان تراجم الراجعیت الی الولایه علی بن ابی طالب امیرالمومنین علیه السلام 17. بهجه النظر فی اثبات الوصایه و الامامه للائمه اثنی عشر 18. البهجه المرضیه فی اثبات الخلافه و الوصیه 19. تبصره الولی فیمن رای القائم المهدی 20. تبصره الولی فی النص الجلی امیرالمومنین علی بن ابی طالب علیه السلام 21. التحفه البهیه فی اثبات الوصیه لعلی علیه السلام 22. سلاسل الحدید و تقید اهل التوحید 23. عمده النظر فی بیان عصمه الائمه الاثنی عشر 24. غایه المرام و حجه الخصام فی تعیین الامام من طریق الخاص و العام 25. فصل معتبر فیمن رای الامام الثانی عشر 26. کشف المهم فی طریق خبر غدیر خم 27. مدینه المعاجز الائمه الاثنی عشر و دلائل الحجج علی البشر 28. تفضیل الائمه صلوات الله علیهم علی انبیاء عدانبینا محمد صلی الله علیه و آله 29. تفضیل علی علیه السلام علی انبیاء اوالعزم من الرسل 30. تلخیص رسالتین 31. حلیه النظر فی فضل الائمه الاثنی عشر 32. الدرالنضید فی فضائل الحسین الشهید علیه السلام 33. فضائل علی و الائمه من ولده 34. فضل الشیعه (مناقب الشیعه ) 35. اللباب المستخرج من کتاب الشهاب 36. مناقب امیرالمومنین 37. التیمیه و الدره الثمینه 38. معالم الزلفی فی عارف النشاه الاولی و الاخری 39. نزهه الابرار و منار الافکار فی خلق الجنه و النار 40. تاریخ اسلام 41. حلیه الابرار فی احوال محمد و آله الاطهار 42. المطاعن البکریه و المثالب العمریه من طریق العثمانیه 43. مولد القائم 44. وفاه النبی 45. وفاه الزهراء 46. سیر الصحابه 47. مقتل ابی عبدالله الحسین علیه السلام 48. فقه 49. التنبیهات فی الفقه 50. حدیث 51. ترتیب التهذیب 52. شرح ترتیب التهذیب 53. روضه الواعظین فی احادیث الائمه الطاهرین 54. تعریف رجال من لایحضره الفقیه 55. رجال 56. تنبیهات الاریب فی رجال التهذیب 57. التیمیه فی بیان نسب التیمی 58. روضه العارفین و نزهه الراغبین 59. من روی النص علی الائمه الاثنی عشر من الصحابه و التابعین 
آيه هدايت
﴿ رَبَّنَا إِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِيًا يُنَادِي لِلْإِيمَانِ أَنْ آَمِنُوا بِرَبِّکُمْ فَآَمَنَّا رَبَّنَا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَکَفِّرْ عَنَّا سَيِّئَاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ الْأَبْرَارِ ﴾
پروردگارا، ما صداى منادى (تو) را شنيديم که به ايمان دعوت مى‏کرد که: «به پروردگار خود، ايمان بياوريد.» و ما ايمان آورديم. پروردگارا، گناهان ما را ببخش! و بديهاى ما را بپوشان! و ما را با نيکان (و در مسير آنها) بميران! (آل عمران/193)
تلاوت روز
شعبان عبدالعزيز الصياد

يادداشتهاي قرآني
نوشته هاي قرآني
  • تناسب آيات قرآن
  • نويسنده : علي قانعي اردكان
جستجو در سايت
عضويت در خبرنامه
با عضويت در خبرنامه، از آخرين اخبار، رويدادها و امكانات جديد سايت تلاوت، با خبر شويد!